Yerba Mate – namiętność Paragwajczyków

Yerba„Pociągnęłam bardzo ostrożnie i poczułam gorycz.[…] To była yerba mate. Jedno z najmniej przyjemnych doświadczeń kulinarnych w moim życiu. Trawiasty, mocny, gorzki napar. Wykrzywiał twarz i napełniał oczy łzami. Chwyciłam za rurkę i zamieszałam zielone błoto. Podjęłam jeszcze dwie czy trzy próby zasmakowania w mate, a potem dałam za wygraną […]. Niedługo potem miałam okazję się przekonać, że yerba mate to jedna z najlepszych rzeczy na świecie” – tak swoje pierwsze spotkanie z Yerba Mate opisuje słynna pisarka i podróżniczka – Beata Pawlikowska.

Yerba lub yerba mate to produkt składający się z wysuszonych, lekko wyprażonych, rozdrobnionych liści ostrokrzewu paragwajskiego (Ilex paraguariensis), może zawierać domieszkę wysuszonych młodych gałązek, pędów, łodyg i kwiatów. Służy do przygotowania naparu, podobnie jak powszechnie nam znana herbata, kawa.

Yerba mate jest spożywana głównie w krajach Ameryki Południowej: Argentynie, Brazylii, Paragwaju i Urugwaju. Piją ją przedstawiciele wszystkich grup społecznych: księża, zakonnice, nauczyciele, robotnicy drogowi, rolnicy w polu, uliczni straganiarze. Pije każdy przez cały dzień, a kiedy jest to tylko możliwe, nie pije sam, gdyż yerba mate to nie tylko napój, to raczej zjawisko społeczne – często pije się ją tylko po to, żeby pogadać ze znajomymi. Pije ją także obecny papież Franciszek. Do rozpowszechnienia yerba mate w Polsce  przyczynił się Wojciech Cejrowski, którego często można zobaczyć w telewizji z charakterystyczną tykwą i termosem.

O rytualnym (indiańskim) piciu yerba rozpisuje się on swojej książce: „Gringo wśród dzikich plemion” – porównuje je do palenia fajki pokoju, gdzie w jednym i drugim przypadku znaczącą rolę pełni sprzęt. Przytacza, że spożywa się ją z niewielkiego naczynka (matero, guampa), które powinno być wykonane z specjalnego gatunku drzewa – Palo Santo (Święty Pień ).

 

 „Do drewnianej fajki – guampy wsypuje się grubo siekane liście i łodyżki –Mate. Potem wkręca się w nie metalową rurkę o nazwie bombilla”. Rurka jest zakończona sitkiem, które zapobiega wciąganiu fusów. Do tej nabitej guampy z wkręconą rurka wlewamy trochę gorącej wody i czekamy. Nie ma co się spieszyć, bo i tak pierwsze zalanie wypija w całości święty Tomasz […] Woda, którą zalewamy fusy powinna być „biała” – taka która szumi na ogniu, ale jeszcze się nie zagotowała – nigdy wrząca! Zalanie Mate wrzątkiem powoduje, że się święte ziele poparzy, obrazi i w jednej chwili straci swój smak. I Moc”.

Co daje picie Yerba mate?

Yerba mate ma szereg właściwości zdrowotnych:

– pobudza nie uzależniając,

– znosi zmęczenie psychiczne i fizyczne,

– zwiększa wydajność pracy umysłowej, poprawia koncentrację,

– ma właściwości stymulujące, przeczyszczające, ściągające, moczopędne, napotne,

przeciwgorączkowe i antynowotworowe,

– działa antytoksyczne, antyoksydacyjnie, antymutagennie, przeciwlękowo, przeciwdepresyjnie,

– wspomaga układ odpornościowy, przemianę materii,

– zapobiega otyłości, ułatwia odchudzanie, opóźnia starzenie się,

– obniża poziom złego cholesterolu (LDL),

– podnosi odporność,

– zwalcza bezsenność,

– wpływa m.in. na wygląd skóry, włosów i paznokci,

– zapobiega anemii, reumatyzmowi, alergii,

– wzmacnia kości i zęby, mięśnie, naczynia krwionośne,

W skrócie można by rzec – lek na wszystko – prawdziwy eliksir.

Za te  wszechstronne właściwości  naparu odpowiedzialne są:

  • Kofeina, teobromina, teofilina – będące alkaloidami purynowymi,
  • Polifenole – głównie kwas chlorogenowy i jego izomery,
  • Saponiny mające duży wpływ na smak yerba mate. Odpowiadają one za liczne właściwości roślin leczniczych,
  • Witaminy: A, B1, B2, C, E,
  • Minerały: Ca, P, Fe, Mg, K, Na.

Kawa czy Yerba Mate?

Powszechnie wiadomo, że wszystko w nadmiarze szkodzi. Czy to stwierdzenie dotyczy, także yerba mate? Przecież tak jak kawa zawiera odpowiedzialną za pobudzenie kofeinę. Sęk tkwi w ilości i czasie w jakim spożywamy napój. W kawie – średnio na 100 gramów przypadją 3 gramy kofeiny, mate w takiej samej ilości ma jej maksymalnie 0,96 grama.

W związku z tym, że w popularnej kawie „kofeinowa moc” jest bardziej skondensowana i wypijamy ją często w pośpiechu, nie rzadko w formie espresso, dlatego też odczuwamy większego „kopa”. Z kolei konsumpcji yerba mate towarzyszy długotrwała celebra i wielokrotne zalewanie suszu, co najmniej przez 0,5 litra wody. Zdrowotna przewaga mate nad kawą wynika także z faktu, że yerba uzupełnia witaminy oraz m.in. wapń, magnez, czyli  to co zwykła kawa wypłukuje. Pozostają jeszcze walory smakowo-zmysłowe, ale tu trudno polemizować – rzecz bardzo subiektywna zależna od indywidualnych upodobań degustatora.

Czy Yerba Mate jest szkodliwa i rakotwórcza?

Oczywiście nie wszystko dla każdego. Picie mate, ze względu na kofeinę, odradza się osobom z chorobą wrzodową, ze słabym sercem, kobietom w ciąży i matkom karmiącym.

W literaturze istnieją doniesienia, że napar ma właściwości rakotwórcze. Badania nie potwierdzają jednak szkodliwości samego suszu. Wyraźny jest natomiast związek między piciem bardzo gorących napojów (nie tylko yerba mate, ale także herbaty, kawy) a zwiększonym ryzykiem zachorowania na nowotwór górnych dróg pokarmowych. Badania wykazują także obecność w składzie mate wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), które mogą mieć właściwości rakotwórcze. WWA są związkami, które wydzielają się w trakcie spalania drewna iglastego, palenia papierosów, są także obecne w spalinach samochodowych. Można je spotkać również w mięsie grillowanym, rybach wędzonych, kawie i herbacie. Wysoka koncentracja WWA ma związek z techniką produkcji mate, związki te pochodzą z dymu, z drewna wykorzystywanego do suszenia liści. Obecnie na rynku dostępne są yerba mate do produkcji których używa się gorącego powietrza (sin humo).

Yerba mate to używka, a w przypadku używek zalecany jest umiar.

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Autorką artykułu jest Barbara Jewiarz, absolwentka biotechnologii z krakowskiego UR. Obecnie pracownik Oświaty Zdrowotnej i Promocji Zdrowia Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Brzesku. Na co dzień stara się walczyć ze swoją naturą, wszechobecnym pośpiechem na rzecz  zasad slow life. Interesują ją kulinaria, psychologia relacji międzyludzkich. Czyta beletrystykę, biega, jeździ na rowerze,  kręci hula hop.

 

 

 

 

 

Źródło:

  1. http://www.national-geographic.pl/artykuly/pokaz/yerba-mate/
  2. Wojciech Cejrowski- Gringo wśród dzikich plemion
  3. http://yerbamateinfo.pl/
  4. http://www.tierralatina.pl/2010/12/yerba-mate-wlasciwosci-zdrowotne-i-tradycje-przyrzadzania/
  5. Vieira MA, Maraschin M, Rovaris AA, Amboni RD, Pagliosa CM, Xavier JJ, Amante ER. (2010) Occurrence of polycyclic aromatic hydrocarbons throughout the processing stages of erva-mate (Ilex paraguariensis). Food Addit Contam Part A Chem Anal Control Expo Risk Assess, 27:776-82.
  6. Rolón PA, Castellsagué X, Benz M, Muñoz N. (1995) Hot and cold mate drinking and esophageal cancer in Paraguay. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 4(6):595-605.
  7. http://agatagolaszewska.pl -blog Moje Podróże
  8. https://www.youtube.com/watch?v=y5t_zxxrWXQ&feature=youtu.be